नेपाली राजनीतिमा दस वर्षे चक्रको काहानी र जेन-जी विद्रोहको कहालीलाग्दो क्षति

काठमाडौँ। नेपालको राजनीतिले प्रत्येक दस वर्षमा ठूला घटनाक्रमको चक्र पार गरिरहे पनि आम जनताको जीवनस्तरमा भने कुनै सुधार आउन सकेको छैन। गाँस, बास, कपास, शिक्षा र स्वास्थ्य जस्ता आधारभूत आवश्यकताका लागि नागरिकले जीवनभरको बचत सक्नुपर्ने दर्दनाक अवस्था आज पनि विद्यमान छ।

यही बेथितिको चरम सीमामा देखिएको भ्रष्टाचार, बेरोजगारी र राजनीतिक अस्थिरता विरुद्ध गत भदौ २३ र २४, २०८२ मा जेन-जी (युवा पुस्ता) को विद्रोहले देशलाई स्तब्ध बनायो। शान्तिपूर्ण रूपमा सुरु भएको आन्दोलनले पछि हिंसात्मक रूप लिँदा देशले ठूलो मानवीय र भौतिक क्षति व्यहोर्नुपर्‍यो, जसले राजनीतिक परिवर्तनको एउटा अत्यासलाग्दो तस्बिर कोरिदिएको छ।

भ्रष्टाचार, अस्थिरता र युवाको आक्रोश
नेपालमा दशकौंदेखि मौलाएको दण्डहीनता र भ्रष्टाचार ले गर्दा अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर परेको छ। राजनीतिक दलहरू केवल सत्ताको खेलमा केन्द्रित हुँदा विकास र सुशासन ओझेलमा परेको छ। लाखौँ युवा विदेशिनुपर्ने बाध्यता र देशभित्र बढ्दो असमानताले जेन-जी पुस्तामा तीव्र आक्रोश सिर्जना गर्‍यो।

सरकारी बेथिति, नातावाद, सामाजिक सञ्जालमाथि लगाइएको आंशिक प्रतिबन्ध र प्रणालीगत भ्रष्टाचारविरुद्ध उठाइएको आवाजले अन्ततः भदौ २३ गते माइतीघर मण्डलबाट ‘भद्र अवज्ञा आन्दोलन’ को रूप लियो।

सिंहदरबारदेखि सर्वोच्चसम्म ध्वस्त: कहालीलाग्दो क्षति
भदौ २३ गते शान्तिपूर्ण रूपमा सुरु भएको आन्दोलन भोलिपल्ट भदौ २४ गते सम्म पुग्दा अनियन्त्रित र हिंसात्मक बन्यो। यस आन्दोलनले मुलुकको राजनीतिक र प्रशासनिक संरचनामाथि नै गम्भीर प्रहार गर्‍यो:

सरकारी संरचनामा क्षति: देशको प्रमुख प्रशासनिक केन्द्र सिंहदरबार परिसर, न्यायको सर्वोच्च मन्दिर सर्वोच्च अदालतको भवन र राष्ट्रपति कार्यालय (शीतल निवास) जस्ता संवेदनशील क्षेत्रहरूमा आक्रमण, तोडफोड र आगजनी भयो।

निजी क्षेत्रलाई ठूलो धक्का: दूरसञ्चार सेवा प्रदायक भाटभटेनी सुपरमार्केट लगायत थुप्रै व्यापारिक र निजी संरचनाहरूमा तोडफोड र आगजनी गरियो। निजी क्षेत्रमा मात्र करिब ८० अर्ब रुपियाँ सम्मको क्षति भएको अनुमान छ।

अर्थतन्त्रमा असर: आन्दोलनका कारण मुलुकको कुल गार्हस्थ उत्पादन (जीडीपी) मा करिब ४ देखि ५ प्रतिशत सम्मको नोक्सान पुगेको सरोकारवालाहरूले बताएका छन्।

मानवीय क्षति: आन्दोलनका क्रममा प्रदर्शनकारी, प्रहरी र कैदीसहित ७२ भन्दा बढी व्यक्तिले ज्यान गुमाएका थिए भने सयौं घाइते भएका थिए। विभिन्न कारागारबाट ठूलो संख्यामा कैदीहरू भागेका थिए, जसले सुरक्षा चुनौती थप बढाएको थियो।

परिवर्तनको अर्थ र जनताको पीडा
जेन-जी आन्दोलनको परिणामस्वरुप मुलुकमा राजनीतिक अस्थिरता अझ गहिरियो र नयाँ सरकार गठनको स्थिति आयो। यद्यपि, यो आन्दोलनले सत्ताको परिवर्तन गरे पनि, नेपाली जनताको आधारभूत जीवनस्तरमा सुधार ल्याउने मूल मुद्दा भने अझै पनि अनुत्तरित छ।

राजनीतिक नेतृत्वले इतिहासबाट शिक्षा लिँदै अबको बाटो केवल भौतिक पुनर्निर्माण र सत्ताको हेरफेरमा मात्र सीमित नगरी भ्रष्टाचार नियन्त्रण, सुशासनको स्थापना र युवाका लागि गुणस्तरीय रोजगारीको सुनिश्चितता मा केन्द्रित हुनु अपरिहार्य छ। अन्यथा, हरेक दस वर्षे राजनीतिक चक्रमा जनताले महँगी, रोग, शिक्षाको अभाव र अस्थिरताको पीडा भोगिरहनुपर्ने नियति जारी रहनेछ।