विशेष ब्युरो रिपोर्ट | काठमाडौँ १२ जेठ, २०८३

नेपालको सबैभन्दा पुरानो र ठूलो लोकतान्त्रिक पार्टी नेपाली कांग्रेस अहिले नीति र विचारको बहसभन्दा पनि आन्तरिक शक्ति केन्द्रहरूको दाउपेच र गुटबन्दीको गम्भीर भुमरीमा फसेको छ। २०८२ पुसमा सम्पन्न विशेष महाधिवेशनले गगन थापालाई पार्टी सभापतिमा निर्वाचित गरेपछि कांग्रेस परम्परागत गुटबन्दीबाट मुक्त हुने आम कार्यकर्ताको अपेक्षा थियो। तर, नेतृत्व परिवर्तन भएको केही महिनामै पार्टीभित्र तीनवटा समानान्तर शक्ति केन्द्रहरू यसरी सक्रिय भएका छन्, जसले आसन्न १५औँ महाधिवेशनको शक्ति सञ्चय र अस्तित्वको लडाइँलाई उत्कर्षमा पुर्‍याएको छ।

अहिले संस्थापन पक्ष (गगन थापा समूह), निवर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवा पक्ष र डा. शेखर कोइराला समूह सडकै देखिने गरी समानान्तर गतिविधिमा उत्रिएपछि कांग्रेसभित्रको आन्तरिक किचलो सतहमा आएको हो।

. संस्थापन धार: नीति भेलाका नाममा ‘गगन-विश्व’ को रणनीतिक मोर्चा

विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित भएपछि सभापति गगन थापा र उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माको टोली पार्टीलाई नयाँ ढंगले अगाडि बढाउने प्रयासमा छ। संस्थापन पक्षले अहिले पार्टीको ‘केन्द्रीय नीति, अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण प्रतिष्ठान’ मार्फत देशैभरि ‘नीति भेला’ हरू आयोजना गरिरहेको छ।

हालै कर्णालीको सुर्खेत र सुदूरपश्चिमको धनगढीमा सम्पन्न भेलाहरू यसैका कडी हुन्। सुशासन, पारदर्शिता र स्थानीय सरकारलाई नागरिकमैत्री बनाउने एजेन्डा अघि सारेर यो समूह १५औँ महाधिवेशन अगावै पार्टीको सांगठनिक संरचनामा आफ्नो बलियो पकड बनाउन चाहन्छ। तर, यो संस्थापनको एकलौटी दौड भएको भन्दै अन्य दुई समूहले यसलाई चुनौती दिएका छन्।

. देउवा पक्ष: रक्षात्मक अवस्थाबाट शक्ति फिर्ता लिने कसरत

पार्टीको आधिकारिक नेतृत्व गगन थापाको हातमा पुगे पनि निवर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवा पक्ष अझै पनि पार्टीभित्रको सबैभन्दा ठूलो र संगठित शक्ति हो। थापा समूहको ‘नीति भेला’ को काउन्टरमा देउवा समूहले आफ्नै ‘प्रदेशस्तरीय भेला’ हरू सुरु गरेर रक्षात्मक अवस्थाबाट आक्रामक रणनीति अख्तियार गरेको छ।

विराटनगरमा आयोजित कोशी प्रदेशस्तरीय भेला र काठमाडौँमा भएको बागमती प्रदेशस्तरीय भेलाले देउवा समूह अहिले पनि उत्तिकै बलियो रहेको सन्देश दिएको छ। कृष्णप्रसाद सिटौला, प्रकाशमान सिंह र डा. प्रकाशशरण महतजस्ता चतुर र प्रभावशाली नेताहरूलाई प्रदेश समन्वयको जिम्मेवारी दिनुले देउवा पक्ष आगामी १५औँ महाधिवेशनमा जसरी पनि आफ्नो वर्चस्व फिर्ता ल्याउन कति गम्भीर छ भन्ने देखाउँछ।

. शेखर कोइराला समूह: उपेक्षित अस्तित्व र ‘निर्णायक’ बन्ने दाउ

१४औँ महाधिवेशनमा देउवासँग प्रतिस्पर्धा गरेको र विशेष महाधिवेशनमा स्पष्ट अडान लिन नसकेको डा. शेखर कोइराला समूह यतिबेला पार्टीभित्र सबैभन्दा बढी उपेक्षित महसुस गरिरहेको छ। विशेष गरी सभापति गगन थापाले पछिल्लो पटक गरेको १९ जना केन्द्रीय सदस्यहरूको मनोनयनले कोइराला समूहलाई नराम्ररी चिढ्याएको छ।

निर्णय प्रक्रियामा आफूहरूसँग कुनै सरसल्लाह नगरिएको भन्दै विशालनगरस्थित डा. कोइरालाको सम्पर्क कार्यालयमा असन्तुष्ट नेताहरूको निरन्तर बैठक बसिरहेको छ। कोइराला पक्षले सभापति थापालाई एकलौटी ढंगले अघि नबढ्न दबाब दिँदै विधान संशोधन र टिकट वितरणको अधिकार कटौतीको मुद्दा उठाउने तयारी गरेको छ, जसले केन्द्रीय समितिमा तीव्र ध्रुवीकरण ल्याएको छ।

किचलोका मुख्य कारक तत्वहरू:

• समानान्तर कार्यक्रम: एकैपटक तीनवटा समूहले देशका फरक-फरक भागमा आफ्ना गुटगत भेलाहरू गरिरहेका छन्।

• मनोनयन र भागबन्डामा असन्तुष्टि: केन्द्रीय सदस्य र विभागहरूको गठनमा एकलौटी गरिएको भन्दै इतर समूहको आरोप।

• आगामी चुनावको टिकट र अधिकार कटौती: संसदीय बोर्ड र टिकट वितरणको अधिकार सभापतिबाट कटौती गर्ने सम्मको आन्तरिक गृहकार्य।

विश्लेषकको निष्कर्ष: आन्तरिक लोकतन्त्र कि सांगठनिक संकट?

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार कांग्रेसको इतिहासमा महाधिवेशनको पूर्वसन्ध्यामा यस्ता गतिविधिहरू सामान्य मानिए पनि अहिलेको किचलो वैचारिकभन्दा पनि विशुद्ध ‘अधिकार र अवसरको लडाइँ’ हो। यदि यी तीनै पक्षबीच तत्काल उचित संवाद र आन्तरिक शक्ति सन्तुलन कायम हुन सकेन भने, आगामी १५औँ महाधिवेशनसम्म पार्टीभित्रको यो रस्साकस्सीले कांग्रेसलाई सांगठनिक रूपमा ठूलो क्षति पुर्‍याउने जोखिम प्रबल छ।

नेपाली राजनीति र कांग्रेसभित्रको यो शक्ति संघर्षको पलपलको अपडेटका लागि हेर्दै गर्नुहोला: www.everestonlinekhabar.com