काठमाडौं महानगरपालिकाका अधिकांश मुख्य सडक र भित्री बाटोहरू यतिबेला सवारीसाधन गुड्ने मार्गभन्दा बढी पार्किङ स्थलमा परिणत;

काठमाडौं ।
काठमाडौं महानगरपालिकाका अधिकांश मुख्य सडक र भित्री बाटोहरू यतिबेला सवारीसाधन गुड्ने मार्गभन्दा बढी पार्किङ स्थलमा परिणत भएका छन्। विशेषगरी व्यापारिक केन्द्र, अस्पताल र सरकारी कार्यालय वरपरको क्षेत्रमा सडकको ठूलो हिस्सा मोटरसाइकल, स्कुटर र कारहरूको कब्जामा छ, जसले उपत्यकाको यातायात व्यवस्थापनलाई अस्तव्यस्त बनाएको छ।

महानगरपालिकाले बेला-बेला ‘नो पार्किङ’ अभियान चलाए पनि सवारीको चापसँगै पार्किङको समस्या ज्यूँका त्यूँ छ। सडक किनारमा हुने अव्यवस्थित पार्किङले ट्राफिक जाम बढाएको छ भने पैदलयात्रीहरू सडकबाट हिँड्न बाध्य हुँदा दुर्घटनाको जोखिम उच्च भएको छ।

किन सडक नै बन्यो पार्किङ स्थल?
सडकलाई नै पार्किङ स्थलको रूपमा प्रयोग गरिनुका पछाडि मुख्यतया तीन कारणहरू जिम्मेवार छन्:

निजी र सरकारी भवनको मापदण्ड उल्लंघन: अधिकांश व्यापारिक भवन, सपिङ मल र ठूला कार्यालयहरूले नक्सा पास गर्दा भूमिगत वा भुइँतलामा पार्किङको व्यवस्था गर्ने भनेर स्वीकृति लिए पनि पछि ती स्थानमा पसल, गोदाम वा रेस्टुरेन्ट सञ्चालन गरेका छन्। यसरी पार्किङका लागि तोकिएको ठाउँ व्यापारिक प्रयोजनमा लगाउँदा सवारीसाधनहरू सडकमै थुपारिएका छन्।

पार्किङ विकल्पको अभाव: महानगरले सीमित स्थानहरूमा (जस्तै: स्मार्ट पार्किङ क्षेत्र) शुल्कसहित पार्किङको व्यवस्था गरे पनि उपत्यकाको दैनिक १३ लाखभन्दा बढी सवारीसाधनको चाप धान्ने गरी पर्याप्त र व्यवस्थित बहु-तले वा भूमिगत पार्किङ स्थलहरूको निर्माण गर्न सकेको छैन।

कमजोर नियमन र कार्यान्वयन: महानगरपालिका र ट्राफिक प्रहरीले जथाभावी पार्किङ गर्नेमाथि नियमित र कडा कारबाही गर्न नसक्दा सडक मिच्ने प्रवृत्ति बढेको छ। तत्काल जरिवाना तिरेर पुनः सडकमै पार्किङ गर्ने बानीले समस्यालाई निरन्तरता दिएको छ।

पैदलयात्रीलाई सास्ती र दुर्घटनाको खतरा
सडक किनारमा सवारी पार्किङ गरिँदा ट्राफिक जाम मात्र नभई पैदलयात्रीको अधिकारसमेत हनन भएको छ।

फुटपाथको दोहोरो अतिक्रमण: कतिपय स्थानमा व्यापारीले फुटपाथमा सामान राख्ने र बाँकी बचेको ठाउँमा मोटरसाइकल पार्किङ गरिदिँदा पैदलयात्रीलाई हिँड्ने ठाउँ नै हुँदैन।

भित्री सडकमा घुम्न कठिन: भित्री बस्तीहरू (जस्तै: असन, इन्द्रचोक, खिचापोखरी) का साँघुरा बाटोहरूमा समेत जथाभावी पार्किङले एम्बुलेन्स तथा दमकल जस्ता अत्यावश्यक सवारीसाधनलाई आवतजावत गर्न समेत मुस्किल परेको छ।

“सडक भनेको सवारी गुड्नका लागि हो, पार्किङका लागि होइन। जबसम्म महानगरले भूमिगत पार्किङ खाली गराउँदैन र वैकल्पिक ठूला पार्किङ स्थल बनाउँदैन, तबसम्म यो समस्या समाधान हुँदैन।”

– ट्राफिक व्यवस्थापन विज्ञ

महानगरको कदम र चुनौती
काठमाडौं महानगरपालिकाले पछिल्लो समय, र खिचापोखरी जस्ता क्षेत्रमा सडक पार्किङ हटाउने अभियान चलाएको थियो। तर, व्यवसायीहरूले पार्किङ विकल्पबिना हटाइएको भन्दै विरोध जनाउँदै आएका छन्। यसले महानगरलाई नियमन र जनजीवन सहज बनाउने कार्यमा दोहोरो चुनौती थपेको छ।

काठमाडौंको सडकलाई सवारी गुड्ने ‘मार्ग’ कै रूपमा स्थापित गर्न, महानगरले बहु-तले पार्किङ निर्माण मा जोड दिनुपर्ने, भूमिगत पार्किङको व्यावसायिक प्रयोग पूर्ण रूपमा रोक्नुपर्ने, र कडा जरिवाना सहितको नियमित अनुगमन लाई प्रभावकारी बनाउनु आवश्यक देखिन्छ।