By एभरेष्ट अन्लाईन खबर 
सिंगापुरको एजेन्सी फर साइन्स, टेक्नोलोजी एन्ड रिसर्च र नेसनल युनिभर्सिटी अफ सिंगापुर का प्रमुख वैज्ञानिकहरूको टोलीले गरेको अध्ययनअनुसार, बाल्यकालमा अत्यधिक स्क्रिन समय बिताउने बालबालिकाको मस्तिष्कको विकासमा प्रत्यक्ष नकारात्मक असर पर्ने देखिएको छ।
अनुसन्धानका मुख्य निष्कर्षहरू:
२ वर्षको उमेरदेखि अत्यधिक स्क्रिनको सम्पर्कमा रहेका बालबालिकाहरू ८ वर्ष पुग्दासम्म उनीहरूको ‘एक्जुकेटिभ फङ्सन’ अर्थात् निर्णय लिने, योजना बनाउने र एकाग्र हुने क्षमता कमजोर हुने पाइएको छ।
मानसिक स्वास्थ्यमा जोखिम,अनुसन्धानले के देखाएको छ भने, यस्ता बालबालिकाहरू १३ वर्ष (किशोरी अवस्था) पुग्दासम्म उनीहरूमा चिन्ता र तनाव सम्बन्धी लक्षणहरू बढी देखिने सम्भावना रहन्छ।
मस्तिष्कको तरंगमा परिवर्तन, इलेक्ट्रोएन्सेफालोग्राम मार्फत गरिएको परीक्षणमा धेरै स्क्रिन हेर्ने बालबालिकाको मस्तिष्कमा कम फ्रिक्वेन्सीका तरंगहरू बढी पाइएको थियो, जसले सिकाइ र स्मृतिमा बाधा पुर्याउँछ।
विज्ञहरूको भनाइ
यस अनुसन्धानमा संलग्न वैज्ञानिकहरू र बाल विशेषज्ञहरूले अभिभावकहरूलाई सचेत रहन आग्रह गरेका छन्।
“हामीले के बुझ्नुपर्छ भने स्क्रिन आफैँमा खराब होइन, तर यसले बालबालिकाको वास्तविक संसारसँगको अन्तरक्रिया, खेलकुद र सामाजिक सम्बन्धलाई विस्थापित गरिरहेको छ। यसले गर्दा मस्तिष्कले पाउनुपर्ने प्राकृतिक उत्तेजना पाउँदैन, जसको असर १३ वर्ष पुग्दासम्म मानसिक समस्याका रूपमा देखिन सक्छ।”
— अनुसन्धान टोलीका एक प्रमुख वैज्ञानिक
नेपाली मनोविदहरूका अनुसार पनि यो समस्या नेपालमा झन् बढ्दो छ। मनोविज्ञहरूको सुझाव छ,
“अभिभावकले २ वर्षभन्दा मुनिका बालबालिकालाई डिजिटल स्क्रिनबाट पूर्ण रूपमा टाढा राख्नुपर्छ। ८ देखि १३ वर्षको उमेर भनेको मस्तिष्कको भावनात्मक विकास हुने समय हो, यदि यो समयमा स्क्रिनको लत बस्यो भने उनीहरूमा आवेग नियन्त्रण गर्न नसक्ने र एक्लोपन महसुस गर्ने समस्या देखिन्छ।”
अभिभावकले के गर्ने?
१. समय सीमा निर्धारण: बालबालिकाका लागि स्क्रिन समय (Screen Time) निश्चित गर्नुहोस्।
२. वैकल्पिक क्रियाकलाप: चित्रकला, खेलकुद वा कथा वाचन जस्ता रचनात्मक काममा व्यस्त राख्नुहोस्।
३. डिजिटल फ्री जोन: खाना खाने समयमा वा सुत्ने कोठामा मोबाइल/टिभी निषेध गर्नुहोस्।
४. स्वयम् उदाहरण बन्नुहोस्: बालबालिकाको अगाडि अभिभावक आफैँले मोबाइलको प्रयोग कम गर्नुहोस्।
यो अनुसन्धानले स्पष्ट पारेको छ कि आजको केही घण्टाको ‘डिजिटल शान्ति’ भोलि बालबालिकाको मानसिक र बौद्धिक भविष्यका लागि महँगो पर्न सक्छ। त्यसैले, प्रविधिको प्रयोगमा सन्तुलन मिलाउनु नै आजको आवश्यकता हो।
