By एभरेष्ट अन्लाईन खबर 
काठमाडौँ | नेपालको सबैभन्दा पुरानो र प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको नेतृत्वदायी शक्ति नेपाली कांग्रेस आज आफ्नो इतिहासकै निकै कठिन मोडमा उभिएको छ। २००३ सालमा स्थापना भई नेपालका हरेक राजनीतिक परिवर्तनको संवाहक बनेको यो पार्टी आज आन्तरिक शक्ति संघर्ष, पुस्तान्तरणको बहस र नेतृत्वको टकरावका कारण विभाजनको संघारमा पुगेको छ।
स्थापना र गौरवमय इतिहास,….. सात सालदेखि गणतन्त्रसम्म
नेपाली कांग्रेसको जन्म राणा शासनको अन्त्य र प्रजातन्त्र स्थापनाको उद्देश्यका साथ भएको थियो।
स्थापना, २००३ सालमा कलकत्तामा ‘नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेस’ र पछि सुवर्ण शमशेरको ‘नेपाल प्रजातन्त्र कांग्रेस’ बीच एकता भई २००६ सालमा ‘नेपाली कांग्रेस’ बनेको हो।
२००७ को क्रान्ति, बिपी कोइरालाको नेतृत्वमा भएको सशस्त्र क्रान्तिले १०४ वर्ष लामो राणा शासन अन्त्य गर्यो।
प्रथम निर्वाचन (२०१५), नेपालको पहिलो आम निर्वाचनमा दुई तिहाइ बहुमत ल्याएर बिपी कोइराला प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बने।
पञ्चायत विरुद्धको संघर्ष, २०१७ सालको शाही ‘कू’ पछि ३० वर्षसम्म कांग्रेसले भूमिगत र निर्वासनमा रहेर प्रजातन्त्रका लागि संघर्ष गर्यो।
शान्तिपूर्ण आन्दोलन र गणतन्त्र, २०४६ सालको जनआन्दोलन र २०६२/६३ को दोस्रो जनआन्दोलनको नेतृत्व गर्दै कांग्रेसले देशमा राजतन्त्र अन्त्य र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापनामा निर्णायक भूमिका खेल्यो।
आजको अवस्था, किन आयो फुटको खतरा?
विगत केही महिनादेखि जारी आन्तरिक विवादले आज , २०८२ (जनवरी १४, २०२६) सम्म आइपुग्दा पार्टीलाई दुई धारमा स्पष्ट विभाजन गरिदिएको छ। आजै मात्र संस्थापन पक्षले महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्मालाई ५ वर्षका लागि निलम्बन गरेपछि पार्टी विधिवत रूपमा फुटको दिशामा अघि बढेको देखिन्छ।
विवादका मुख्य कारणहरू,……………………
विशेष महाधिवेशनको टकराव, युवा नेताहरू (गगन–विश्व समूह) ले चैत ५ को आम निर्वाचन अघि नै नेतृत्व परिवर्तनका लागि ‘विशेष महाधिवेशन’ को माग गरेका थिए। तर, सभापति शेरबहादुर देउवा पक्षले निर्वाचनपछि मात्र महाधिवेशन गर्ने अडान राख्दा विवाद चुलियो।
जेन-जी (Gen Z) आन्दोलनको प्रभाव, सन् २०२५ को मध्यतिर भएको युवाहरूको स्वतःस्फूर्त आन्दोलनले पुराना नेताहरूलाई पद छोड्न दबाब दियो। सोही लहरलाई समात्दै कांग्रेसभित्रको युवा पुस्ताले नेतृत्व हस्तान्तरणको मुद्दालाई वारपारको अवस्थामा पुर्यायो।
विधानको व्याख्या,५४ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिले हस्ताक्षर गर्दा पनि संस्थापन पक्षले विशेष महाधिवेशन नबोलाएपछि महामन्त्री पक्षले पुस २७ देखि काठमाडौँमा छुट्टै विशेष महाधिवेशन सुरु गर्यो, जसलाई देउवा पक्षले ‘अवैधानिक’ भन्दै आएको छ।
अनुशासनात्मक कारबाही,संस्थापन पक्षले पार्टीको नीति विपरीत समानान्तर गतिविधि गरेको आरोपमा महामन्त्रीहरूलाई कारबाही गरेपछि अब संवादको ढोका बन्द भएको छ।
आजको अवस्था: किन आयो फुटको खतरा?
विगत केही महिनादेखि जारी आन्तरिक विवादले आज २०८२ (जनवरी १४, २०२६) सम्म आइपुग्दा पार्टीलाई दुई धारमा स्पष्ट विभाजन गरिदिएको छ। आजै मात्र संस्थापन पक्षले महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्मालाई ५ वर्षका लागि निलम्बन गरेपछि पार्टी विधिवत रूपमा फुटको दिशामा अघि बढेको देखिन्छ।
विवादका मुख्य कारणहरू,
विशेष महाधिवेशनको टकराव,युवा नेताहरू (गगन–विश्व समूह) ले चैत ५ को आम निर्वाचन अघि नै नेतृत्व परिवर्तनका लागि ‘विशेष महाधिवेशन’ को माग गरेका थिए। तर, सभापति शेरबहादुर देउवा पक्षले निर्वाचनपछि मात्र महाधिवेशन गर्ने अडान राख्दा विवाद चुलियो।
जेन-जी (Gen Z) आन्दोलनको प्रभाव, सन् २०२५ को मध्यतिर भएको युवाहरूको स्वतःस्फूर्त आन्दोलनले पुराना नेताहरूलाई पद छोड्न दबाब दियो। सोही लहरलाई समात्दै कांग्रेसभित्रको युवा पुस्ताले नेतृत्व हस्तान्तरणको मुद्दालाई वारपारको अवस्थामा पुर्यायो।
विधानको व्याख्या, ५४ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिले हस्ताक्षर गर्दा पनि संस्थापन पक्षले विशेष महाधिवेशन नबोलाएपछि महामन्त्री पक्षले पुस २७ देखि काठमाडौँमा छुट्टै विशेष महाधिवेशन सुरु गर्यो, जसलाई देउवा पक्षले ‘अवैधानिक’ भन्दै आएको छ।
अनुशासनात्मक कारबाही, संस्थापन पक्षले पार्टीको नीति विपरीत समानान्तर गतिविधि गरेको आरोपमा महामन्त्रीहरूलाई कारबाही गरेपछि अब संवादको ढोका बन्द भएको छ।
अब के हुनेछ नेपाली कांग्रेस?
आजको यो मोडले कांग्रेसको भविष्यमा निम्न तीनवटा मुख्य दृश्यहरूदेखाउँछन्का,…दुवै पक्षले आफूलाई ‘अधिकारीक कांग्रेस’ दाबी गर्दै निर्वाचन आयोग र अदालत जाने निश्चित छ। यसले चुनावको मुखमा पार्टीको चुनाव चिन्ह ‘रुख’ फ्रिज हुने खतरा बढाएको छ।
चुनावी धक्का,चैत ५ मा हुने आम निर्वाचनमा विभाजित कांग्रेस जाँदा यसको प्रत्यक्ष फाइदा नेकपा (एमाले) वा अन्य नयाँ दलहरूलाई पुग्न सक्छ। कांग्रेसको परम्परागत ‘भोट बैंक’ बाँडिने छ।
नयाँ नेतृत्वको उदय,यदि गगन–विश्व समूहले छुट्टै संगठन निर्माण गरेमा, यसले पुराना पुस्ताका नेताहरूलाई ठुलो चुनौती दिनेछ र नेपाली राजनीतिमा नयाँ ध्रुवीकरण सुरु हुनेछ।
बिपी कोइरालाले देखाएको “समाजवाद र प्रजातन्त्र” को बाटोमा हिँड्नुपर्ने पार्टी आज “पद र प्रतिष्ठा” को लडाइँमा अल्झिएको छ। इतिहासमा पटक-पटक फुट्दै र जुट्दै आएको कांग्रेसका लागि यो पटकको संकट अलि भिन्न छ, किनकि यो केवल पदको मात्र नभई ‘विचार र पुस्ता’ बीचको लडाइँ पनि हो।
Everest Online Khabar का लागि राजनीतिक ब्युरोको रिपोर्ट।
