नेपालमा असुरक्षित यौन सम्पर्कले निम्त्याएको गम्भीर चुनौती:विश्व एड्स दिवस

काठमाडौं, २०८२ मंसिर १५ (डिसेम्बर १)।

प्रत्येक वर्ष डिसेम्बर १ लाई विश्वभर विश्व एड्स दिवसको रूपमा मनाइन्छ। यस वर्ष (२०२५) को लागि विश्वव्यापी नारा “अवरोधहरू पार गरौं, एड्स प्रतिकार्य रूपान्तरण गरौं” (Break Barriers, Transform AIDS Response) रहेको छ। यो दिवस एचआईभी (Human Immunodeficiency Virus) र एड्स (Acquired Immunodeficiency Syndrome) बारे जनचेतना फैलाउन, रोकथामका उपायबारे जानकारी दिन र यसबाट ज्यान गुमाएकाहरूप्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्नका लागि मनाइन्छ।

नेपालमा एचआईभी संक्रमणको जोखिम समूह (High-Risk Group) मा निकै केन्द्रित रहे पनि असुरक्षित यौन सम्पर्क अहिले पनि संक्रमणको प्रमुख माध्यम बनेको छ।

राष्ट्रिय एड्स तथा यौनरोग नियन्त्रण केन्द्र (NCASC) को तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा करिब ७० देखि ८० प्रतिशत एचआईभी संक्रमण असुरक्षित यौन सम्पर्कको माध्यमबाट सर्ने गरेको पाइएको छ। यसले समाजको ठूलो हिस्सामा संक्रमणको खतरा रहेको सङ्केत गर्दछ।

विदेशी रोजगारको प्रभाव: वैदेशिक रोजगारीमा जाने पुरुषहरू र उनीहरूका पत्नीहरूमा संक्रमणको जोखिम उच्च रहेको पाइएको छ। विदेशमा असुरक्षित यौन सम्पर्क र नेपाल फर्किएपछि उनीहरूका पत्नीमा संक्रमण सर्ने जोखिम बढिरहेको छ।

रोकथाममा लापरबाही: कतिपय व्यक्तिहरूले जोखिमपूर्ण यौन व्यवहार गर्दा पनि कन्डमको प्रयोगमा लापरबाही गर्ने, यौनरोग लागेको भए समयमै उपचार नगर्ने र लागूपदार्थ तथा मदिराको सेवन गरी यौनसम्पर्क राख्ने (जसले जोखिम व्यवहार बढाउँछ) प्रवृत्ति बढ्दो छ।

जनचेतनाको कमी: युवा वर्गमा यौन शिक्षा तथा सुरक्षित यौन सम्बन्धबारेको स्पष्ट ज्ञान अझै पनि अपर्याप्त रहेको छ।

लाञ्छना र भेदभाव: संक्रमित व्यक्तिहरूप्रति समाजमा रहेको लाञ्छना र भेदभावले गर्दा उनीहरूलाई समयमै परीक्षण र उपचारको पहुँचमा पुग्न गाह्रो भइरहेको छ।

नेपालले एचआईभी रोकथाम र उपचारमा महत्त्वपूर्ण प्रगति गरेको छ, तर चुनौतीहरू बाँकी नै छन्।

सूचक अनुमानित तथ्याङ्क स्रोत/विवरण
हालसम्मका संक्रमित करिब २९,५०३ (सन् २०२० को तथ्याङ्कअनुसार) दैनिक एक जना नयाँ संक्रमित फेला पर्ने अनुमान छ।
उपचारमा पहुँच पत्ता लागेका संक्रमितमध्ये करिब ८४% ले नियमित औषधि (एआरभी) सेवन गरिरहेका छन्। सरकारले देशभरका ८० वटा एआरटी केन्द्रबाट निःशुल्क औषधि वितरण गरिरहेको छ।
मृत्युदरमा कमी सन् २०१० को तुलनामा एड्सको कारणले हुने मृत्युदरमा ८०% ले कमी आएको छ। हाल दैनिक एक जना संक्रमितको निधन हुने गरेको छ।
नयाँ संक्रमणमा कमी सन् २०१० को तुलनामा नयाँ संक्रमण हुने दर ७७% ले घटेको छ। सफलता हासिल गर्ने देशमध्ये नेपाल पनि एक हो।
नेपालले सन् २०३० सम्ममा एड्स महामारीलाई जनस्वास्थ्य समस्याका रूपमा अन्त्य गर्ने लक्ष्य लिएको छ। यसका लागि “९५/९५/९५” अभियान सञ्चालन गरिएको छ:

९५% संक्रमितले आफ्नो संक्रमणको अवस्था थाहा पाउने।

थाहा पाएकामध्ये ९५% ले नियमित औषधि सेवन गर्ने।

नियमित औषधि सेवन गर्नेमध्ये ९५% को रगतमा भाइरसको भार (Viral Load) न्यून हुने।

सुरक्षित व्यवहारको पालना, समयमै परीक्षण र नियमित उपचारको माध्यमबाट मात्र यो लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्छ। असुरक्षित यौन सम्बन्धको खतरालाई बेवास्ता गर्दा एचआईभीको संक्रमण बढ्न सक्ने र २०३० को लक्ष्यमा गम्भीर अवरोध सिर्जना हुन सक्छ